Tunio-ի երաժշտությունը Հայաստանի բիզնեսների համար

1Ծանուցման շրջանակը

Այս ծանուցումը բացատրում է, թե ինչ իրավական հիմքով են Հայաստանում գործող բիզնեսները հնչեցնում Tunio ծառայության միջոցով մատակարարվող երաժշտությունը։ Այն գրված է երկու ընթերցողի համար՝ տարածքի սեփականատիրոջ կամ կառավարչի և «Հայհեղինակ»-ի ներկայացուցչի կամ պետական մարմնի աշխատակցի, որը ստուգում է՝ արդյոք լիցենզիա է պետք։

Ծանուցումը վերաբերում է Tunio-ի կողմից ստեղծված և Tunio հարթակի, Tunio Link-ի և Tunio Spot-ի միջոցով մատակարարվող երաժշտությանը։ Այն չի վերաբերում հաստատության կողմից իր հաշվում վերբեռնված աուդիոֆայլերին և տարածքում երաժշտության որևէ այլ աղբյուրի (բաժին 5)։

Ծանուցումը նկարագրում է Tunio ծառայության կապը հայաստանյան օրենսդրության հետ։ Այն իրավաբանական խորհրդատվություն չէ և չի փոխարինում ձեր բաժանորդագրությունը կարգավորող Օգտագործման պայմաններին։

2Ինչպես է աշխատում երաժշտության լիցենզավորումը Հայաստանում

Երաժշտությունը հաստատությունում հնչեցնելը օրենքով կարգավորվող օգտագործում է, և մենք դա չենք վիճարկում։ Հրապարակային կատարում է համարվում նաև ստեղծագործության մատուցումը տեխնիկական սարքերի օգնությամբ այն վայրերում, որտեղ կարող են ներկա լինել ընտանիքի կամ մտերիմների սովորական շրջանակին չպատկանող անձինք։ Հարցը ոչ թե այն է, արդյոք գործողությունը կարգավորվում է, այլ այն, թե ում են պատկանում հնչող երաժշտության նկատմամբ իրավունքները և արդյոք իրավատերը դրանք հանձնել է կոլեկտիվ կառավարման։

Սույն օրենքի իմաստով հրապարակային կատարում է համարվում ստեղծագործության ոչ նյութական ձևով մատուցումը ասմունքի, խաղի, երգի, պարի կամ այլ միջոցներով ինչպես անմիջական կատարման, այնպես էլ տեխնիկական սարքերի օգնությամբ այն վայրերում, որտեղ ներկա են կամ կարող են ներկա գտնվել անձինք, ովքեր չեն պատկանում ընտանիքի կամ մտերիմների սովորական շրջանակին […]

«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք, հոդված 20

Առևտրային երաժշտությունն ունի իրավունքների մի քանի շերտ՝ ստեղծագործությունը պատկանում է հեղինակին, կատարումը՝ կատարողներին, հնչյունագիրը՝ հնչյունագիր արտադրողին։ Հեղինակն ունի հրապարակային կատարման բացառիկ իրավունք և վարձատրության իրավունք, որից հրաժարվելու մասին պայմանագիրն առոչինչ է (13-րդ հոդված)։ Առևտրային նպատակով լույս ընծայված հնչյունագրի հանրությանը հաղորդման համար օգտագործողը միանվագ արդարացի վարձատրություն է վճարում կատարողին և հնչյունագիր արտադրողին (54-րդ հոդված)։

Մտավոր սեփականության գրասենյակի տվյալներով՝ Հայաստանում որպես կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպություն գործում է «Հայհեղինակ» ՀԿ-ն՝ 2001թ.-ից CISAC-ի անդամ, որը 50-ից ավելի փոխադարձ ներկայացուցչության պայմանագրեր ունի արտասահմանյան կազմակերպությունների հետ։ Կատարողների և հնչյունագիր արտադրողների իրավունքների առանձին կազմակերպություն Հայաստանում մենք չենք գտել։ «Հայհեղինակ»-ի հրապարակային կատարման ներկայիս լիցենզային պայմանագիրն ուղղակիորեն նշում է, որ այն չի տարածվում կատարողների և հնչյունագրեր արտադրողների իրավունքների վրա։

Սույն պայմանագրի գործողությունը չի տարածվում՝ […] կատարողների և հնչյունագրեր արտադրողների իրավունքների պաշտպանության վրա։

«Հայհեղինակ»-ի ստեղծագործությունների օգտագործման թույլտվության պայմանագրի ձևանմուշ, կետ 2.3.4, հաստատված Իրավատերերի խորհրդի 13.09.2025թ. N 7-Լ որոշմամբ

Հայաստանի օրենքը չի ենթադրում, որ կազմակերպությունը ներկայացնում է բոլորին։ Կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպությունները ստեղծվում են իրավատերերի կողմից և գործում են նրանցից գրավոր պայմանագրով ստացված լիազորությունների շրջանակում։ Օրենքն ուղղակիորեն նախատեսում է նաև հեղինակային վարձատրության պայմանագիր՝ անմիջապես հեղինակի կամ բացառիկ իրավունքներ ունեցող անձի և օգտագործողի միջև։ Ընդլայնված կոլեկտիվ կառավարում, այսինքն՝ չմիացած իրավատերերի անունից գանձում, գործող օրենքում չկա։ ԵԱՏՄ-ի կոլեկտիվ կառավարման մասին համաձայնագիրը թույլ է տալիս, բայց չի պարտադրում անդամ պետություններին նման կարգ սահմանել, և Հայաստանը դա դեռ չի արել։

Այդպիսի կազմակերպությունները ստեղծվում են անմիջականորեն հեղինակների կամ հարակից իրավունքների իրավատերերի կողմից և իրականացնում են գույքային իրավունքների կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարումը նրանցից գրավոր պայմանագրով ստացված լիազորությունների շրջանակում։

«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք, հոդված 63, մաս 1

Հեղինակային վարձատրության չափը և վճարման կարգը սահմանվում են պայմանագրով, որը կնքվում է՝ ա) հեղինակի և ստեղծագործությունն օգտագործողի միջև. բ) գույքային իրավունքները կոլեկտիվ հիմունքներով կառավարող կազմակերպության և ստեղծագործությունն օգտագործող անձանց միջև. գ) բացառիկ գույքային իրավունքները տիրապետող անձանց և օգտագործողների միջև։

«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք, հոդված 13, մաս 4

3Ինչու Tunio-ի կատալոգը կազմակերպության երկացանկից դուրս է

Tunio-ի երաժշտությունը ստեղծվում է գեներատիվ արհեստական բանականության գործիքներով՝ ԱԲ մատակարարի վճարովի լիցենզիայով։ Կոմպոզիտոր, բանաստեղծ կամ կատարող դրան չի մասնակցում։ Tunio-ն ոչ Հայաստանում, ոչ արտասահմանում որևէ կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպության անդամ չէ և իր կատալոգը ոչ մեկին չի հանձնել։ Դիտարկենք իրավունքների յուրաքանչյուր շերտը․

Հեղինակային իրավունքի օբյեկտներ չեն՝ […] զ) առանց մարդու ստեղծագործական գործունեության՝ տեխնիկական միջոցների օգնությամբ ստացված արդյունքները։

«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք, հոդված 4, մաս 1, կետ «զ» (լրացվել է 30.09.2013թ. ՀՕ-106-Ն օրենքով)

Հնչյունագիր արտադրող է համարվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական այն անձը, որի նախաձեռնությամբ և պատասխանատվությամբ իրականացվել է կատարման կամ այլ հնչյունների կամ հնչյունների ներկայացման առաջին ամրագրումը:

«Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք, հոդված 46, մաս 2

Ինչ մենք չենք պնդում։ Մենք չենք ասում, որ Հայաստանի օրենքը ձեր բիզնեսին ազատում է վճարումից, որ երաժշտությունը հանրային սեփականություն է, կամ որ դրա նկատմամբ որևէ իրավունք չկա։ Այն, որ արդյունքը հեղինակային իրավունքի օբյեկտ չէ, չի նշանակում, որ այն հանրային սեփականություն է։ Հնչյունագրի նկատմամբ իրավունքն առանձին է և գործում է։ Tunio-ի դիրքորոշումն այն է, որ այդ իրավունքը պատկանում է իրեն և լիցենզավորվում է ձեզ, ուստի ձեր բաժանորդագրությունը լիցենզիա է, ոչ թե նվեր։

Ինչը կարող է վիճարկել կազմակերպությունը։ 54-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ առևտրային նպատակով լույս ընծայված հնչյունագրի համար վարձատրության հավաքումն իրականացվում է կոլեկտիվ կառավարման համապատասխան կազմակերպությունների միջոցով, իսկ 63-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ձևակերպումը երկիմաստ է։ Tunio-ի պատասխանը հետևյալն է․ կատարողներ չկան, ուստի կատարողի բաժին չի ծագում․ արտադրողի վարձատրությունը Tunio-ինն է և վճարվում է նրան անմիջապես՝ լիցենզիայի համաձայն․ Tunio-ի կատալոգը ծառայության բաժանորդներին է մատակարարվում, և դրա օրինակները շրջանառության մեջ չեն դրվում, որը 5-րդ հոդվածի իմաստով լույսընծայման պայման է․ հնչյունագիր արտադրողների կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպություն Հայաստանում չկա, իսկ «Հայհեղինակ»-ն իր լիցենզիայից այդ իրավունքները բացառում է։ Հայաստանի դատարանները ԱԲ-ով ստեղծված երաժշտության կամ այս հարցերից որևէ մեկի վերաբերյալ դեռ որոշում չեն կայացրել, և մենք դա ուղղակիորեն նշում ենք, այլ ոչ թե հարցը լուծված ենք ներկայացնում։

Ինչ կարող է փոխվել։ Էկոնոմիկայի նախարարության 02.08.2025թ. նախագիծը (e-draft.am, 8984) նոր խմբագրությամբ է շարադրում օրենքը․ այն նախատեսում է ընդլայնված կոլեկտիվ կառավարում հավատարմագրված կազմակերպության համար՝ իրավատիրոջ գրավոր հրաժարման հնարավորությամբ, հնչյունագրերի հանրությանը հաղորդման համար վարձատրությունը դարձնում է պարտադիր կոլեկտիվ կառավարման ենթակա և ուժը կորցրած է ճանաչում Քաղաքացիական օրենսգրքի 1114-րդ հոդվածի 5-րդ կետը։ 2026թ. փետրվարին քննարկվել է վերանայված տարբերակը։ Նախագիծն ընդունված չէ։ Եթե այն ընդունվի, Tunio-ն կթարմացնի այս ծանուցումը և կօգտվի իր իրավունքները կոլեկտիվ կառավարումից հանելու հնարավորությունից։

Սահման, որը պարտադիր է երկուսիս համար։ Հայաստանի օրենքում ԱԲ-ով ձայնի կլոնավորման դեմ հատուկ իրավունք մենք չենք գտել, բայց Tunio-ի պրոմպտների կանոնները, անկախ դրանից, արգելում են ստեղծել ճանաչելի կատարողի ձայնը նմանակող ձայն։ Այդպիսի հետքը դուրս կլիներ այս ծանուցումից։

4Իրավունքների շղթան՝ ԱԲ մատակարարից մինչև ձեր տարածք

1. ԱԲ մատակարարը իր իրավունքները փոխանցում է Tunio-ին

   Tunio-ն իր կատալոգը ստեղծում է Suno, Inc.-ի վճարովի բաժանորդագրությամբ։ Suno-ի Օգտագործման պայմանները վճարովի սակագների համար նախատեսում են, որ Suno-ն «hereby assigns to you all of its right, title and interest in and to any Output owned by Suno and generated from Submissions made by you» (2026թ. օգոստոսի 10-ի խմբագրություն, ուժի մեջ՝ 2026թ. սեպտեմբերի 3-ից)։ Suno-ն չի երաշխավորում, որ արդյունքի նկատմամբ հեղինակային իրավունք կծագի։ Tunio-ն պահպանում է իր բաժանորդագրության ժամկետների և յուրաքանչյուր հետքի ստեղծման գրառումները։

2. Tunio-ն զբաղեցնում է հնչյունագիր արտադրողի դիրքը

   46-րդ հոդվածի համաձայն՝ արտադրողն այն անձն է, որի նախաձեռնությամբ և պատասխանատվությամբ իրականացվել է առաջին ամրագրումը։ Tunio-ն նախաձեռնում է յուրաքանչյուր ձայնագրություն, խմբագրում և կազմում է կատալոգը և հրապարակում այն իր ծառայության միջոցով, իսկ մատակարարի կողմում ծագած ցանկացած իրավունք ստացել է փոխանցմամբ։ Հարակից իրավունքների համար գրանցում կամ այլ ձևականություն պետք չէ (52-րդ հոդված)։ Tunio-ն այս իրավունքների կառավարումը որևէ կազմակերպության չի հանձնել։

3. Tunio-ն կատալոգը լիցենզավորում է ձեր բիզնեսին

   Ձեր բաժանորդագրությունը տալիս է ոչ բացառիկ, չփոխանցվող լիցենզիա՝ Tunio-ի կատալոգը ձեր հաշվում գրանցված տարածքում հրապարակայնորեն կատարելու և այդ տարածքում ցանկացած նվագարկող սարքավորմամբ հաղորդելու համար։ Տարածքների քանակը կախված է ձեր սակագնից։ Լիցենզիայի շրջանակը սահմանված է Օգտագործման պայմաններում։

Tunio-ն մատակարարում է միայն իր ստեղծած երաժշտությունը։ Եթե իրավատերը կամ կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպությունը հարց է բարձրացնում Tunio-ի որևէ հետքի վերաբերյալ, Tunio-ն պատասխանում է նրանց անմիջապես։

5Ինչը այս ծանուցումը չի ընդգրկում

Ձեր տարածքում հետևյալներից որևէ մեկի համար դեռևս անհրաժեշտ է համապատասխան կազմակերպության կամ իրավատերերի լիցենզիա․

• Ռադիո, այդ թվում՝ ինտերնետ-ռադիո։ Հեռարձակողի լիցենզիան ընդգրկում է հեռարձակումը, ոչ թե այն ձեր հաստատությունում հանրությանը հաղորդելը։
• Ձայնով հեռուստացույց։ Հաղորդումների և գովազդի երաժշտությունը կազմակերպության երկացանկից է։
• Անձնական ստրիմինգային ծառայություններ, ինչպիսիք են Spotify-ը, Apple Music-ը, YouTube-ը կամ Yandex Music-ը, այդ թվում՝ աշխատակցի հեռախոսից։ Դրանց պայմանները թույլատրում են միայն անձնական օգտագործում։
• Կենդանի երաժշտություն, դիջեյներ և կարաոկե։
• Ձեր կամ ձեր աշխատակիցների կողմից Tunio-ի հաշվում վերբեռնված աուդիոֆայլեր։ Tunio-ի լիցենզիան ընդգրկում է միայն Tunio-ի մատակարարած երաժշտությունը։

Tunio-ն որպես տարածքում ձայնագրված երաժշտության միակ աղբյուր պահելն է, որ ամբողջական է դարձնում բաժին 3-ում նկարագրված դիրքորոշումը, և վկայականը տրվում է հենց այդ պայմանով։

6Եթե ձեզ դիմում են «Հայհեղինակը» կամ ոստիկանությունը

Օրենքը կազմակերպությանը թույլ է տալիս պահանջներ ներկայացնել և դատարան դիմել իր կառավարած իրավունքների համար (64-րդ հոդված)։ Մենք չենք գտել դրույթ, որը կազմակերպությանը տալիս է տարածք ստուգելու լիազորություն․ նման մուտքի իրավունք «Հայհեղինակ»-ի ներկայացուցիչը ունի միայն իր հետ լիցենզային պայմանագիր կնքած օգտագործողների մոտ, և այն բխում է պայմանագրից։ Հեղինակային և հարակից իրավունքների խախտման վարչական գործերը, եթե վնասը չի գերազանցում 500 000 դրամը, քննում է ոստիկանությունը (Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 41.7 և 224-րդ հոդվածներ)։

1. Պարզեք, թե ով է ձեր դիմաց

   Խնդրեք ներկայացնել անձը հաստատող փաստաթուղթ և լիազորագիր կամ պաշտոնական փաստաթուղթ։ Կազմակերպության առաջարկը լիցենզային պայմանագիր կնքելու մասին կոմերցիոն առաջարկ է, ոչ թե տուգանք կամ որոշում։

2. Նշեք երաժշտության աղբյուրը և ցույց տվեք վկայականը

   Հայտնեք, որ տարածքում ձայնագրված երաժշտությունը մատակարարում է Tunio-ն և այլ աղբյուր չկա, և ներկայացրեք ձեր բիզնեսի և տարածքի անունով տրված վկայականը։

3. Մի խոչընդոտեք օրինական ստուգմանը և պահեք արձանագրությունը

   Թույլ տվեք, որ ոստիկանության օրինական գործողություններն ընթանան, ձեր բացատրությունը մտցրեք արձանագրության մեջ և պահանջեք դրա պատճենը։ Տեղում ոչինչ մի վճարեք և մի ստորագրեք ստեղծագործությունների ցանկ, որը չեք ստուգել։

4. Հարցրեք, թե որ երկացանկն է պահանջվում

   Կազմակերպությունը գործում է իրավատերերից ստացված լիազորությունների սահմաններում (63-րդ հոդվածի 4-րդ մաս), իսկ ԵԱՏՄ համաձայնագիրը կազմակերպություններին պարտավորեցնում է հրապարակել իրենց ռեեստրները։ Դուք իրավունք ունեք հարցնել, թե կոնկրետ ում որ ստեղծագործություններն են իբր հնչել։

5. 3 աշխատանքային օրվա ընթացքում փոխանցեք Tunio-ին

   Նամակը, պահանջը կամ արձանագրությունը ուղարկեք product@tunio.ai՝ նշելով ամսաթիվը, տարածքը և կազմակերպության անունը։ Tunio-ն պատասխանում է կազմակերպությանը կամ մարմնին անմիջապես և 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում տրամադրում է իրավունքների փաստաթղթերը։

6. Ստուգեք, թե իրականում ինչ է ձայնագրվել

   ԱԲ-ով ստեղծված հետքերի ավտոմատ ճանաչումը սխալմամբ կարող է համընկնումներ գտնել հայտնի երգերի հետ, իսկ ձայնը կարող էր հնչել հաճախորդի կամ աշխատակցի հեռախոսից։ Նախքան որևէ ցանկ ընդունելը՝ մեզնից խնդրեք այդ ժամանակահատվածում ձեր տարածքում Tunio-ի հնչեցրածի գրառումը։

7Ապացույցներ, որ տրամադրում է Tunio-ն

8Ինչ կարժենար լիցենզիան և ինչ է վտանգված

Համեմատության համար՝ ահա հրապարակային կատարման դրույքաչափերը մինչև 50 քառ. մ տարածքով սրճարանի, վարսավիրանոցի կամ խանութի համար։ Երկու աղբյուրները նույն թվերն են տալիս, բայց տարբեր ժամանակահատվածի համար, և սա հարկ է նկատել։

«Հայհեղինակ»-ի 2025թ. լիցենզային պայմանագրի ձևանմուշը վկայակոչում է դրույքաչափերի մասին կանոնակարգ, որը իբր հրապարակված է կազմակերպության կայքում, սակայն մենք այն այնտեղ չենք գտել։ Կառավարության որոշումը սահմանում է միայն նվազագույնը, որից ցածր կազմակերպությունը չի կարող գանձել։

Կազմակերպության երկացանկից երաժշտությունն առանց թույլտվության հնչեցնելու դեպքում վտանգված գումարներն ավելի մեծ են։ Իրավատերը կարող է պահանջել վնասի հատուցում, ներառյալ՝ բաց թողնված օգուտը, կամ դրա փոխարեն՝ այն վարձատրության կրկնակի չափով փոխհատուցում, որը նա կստանար (օրենքի 66-րդ հոդվածի 2-րդ մասի «ե» կետ)։ Մինչև 500 000 դրամ վնասի դեպքում վարչական տուգանքը նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկից հարյուրապատիկն է (Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 41.7-րդ հոդված), որը 1000 դրամ հաշվարկային բազայով կազմում է 50 000–100 000 դրամ։ Խոշոր չափերի վնասի դեպքում կիրառվում է Քրեական օրենսգրքի 227-րդ հոդվածը։

9Հարցեր և պատասխաններ

10Աղբյուրներ

1. «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենք ՀՕ-142-Ն, գործող խմբագրություն (հոդվածներ 4, 5, 6, 13, 20, 42, 46, 47, 52, 54, 63, 64, 66)
2. ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք, հոդված 1114
3. ՀՀ կառավարության 11.01.2007թ. N 506-Ն որոշում՝ հեղինակային վարձատրության նվազագույն դրույքաչափերի մասին
4. Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգիրք, հոդվածներ 41.7 և 224
5. ՀՀ քրեական օրենսգիրք, հոդված 227
6. «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենք, հոդված 3
7. «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին» օրենքի նախագիծ, e-draft.am, 02.08.2025թ.
8. Մտավոր սեփականության գրասենյակ․ կոլեկտիվ կառավարման կազմակերպություններ
9. «Հայհեղինակ»․ ստեղծագործությունների օգտագործման թույլտվության պայմանագրի ձևանմուշ (2025)
10. «Հայհեղինակ»․ հասարակական վայրերում կատարման դրույքաչափեր, 20.07.2022թ. N 4 արձանագրություն
11. «Հայհեղինակ»․ նոր օրենքի նախագծի քննարկում, 26.02.2026թ.
12. ԵԱՏՄ կոլեկտիվ կառավարման մասին համաձայնագիր, 11.12.2017թ.
13. Suno, Inc., Terms of Service, 2026թ. օգոստոսի 10-ի խմբագրություն
14. Tunio-ի Օգտագործման պայմաններ